25 Ocak 2026
Bıçak ve Vicdan Arasında Bir Bilge
0
7
0
El-Zehrâvî (Ebû’l-Kasım Halef bin Abbâs), bugün adını çok az andığımız ama modern tıbbın omurgasına sessizce harç koymuş bir büyük akıldır. Bir köşe yazısında ondan söz etmek, aslında biraz da bugünün unuttuğu vefayı hatırlatmaktır.
Bıçak ve Vicdan Arasında Bir Bilge
Endülüs’ün Kurtuba şehrinde yaşayan El-Zehrâvî, yalnızca bir hekim değil; aynı zamanda bir medeniyet tasavvurunun temsilcisiydi. Ameliyat masasını bir işkence sehpası değil, insan onurunun emanet edildiği kutsal bir alan olarak görüyordu. Bugün cerrahinin “etik” boyutunu tartışan modern dünyaya, bin yıl öncesinden net bir cümle bırakmıştı: “Hekim, önce merhameti öğrenmelidir.”
El-Zehrâvî’nin en büyük eseri et-Tasrif, sadece bir tıp kitabı değil; adeta uygulamalı bir cerrahi ansiklopedisidir. Yüzlerce cerrahi aleti çizimleriyle tanımlamış, bir kısmını bizzat icat etmiştir. Bugün hâlâ kullanılan neşter, pens, koter gibi aletlerin atası, onun kaleminden ve zihninden çıkmıştır. Avrupa üniversitelerinde yüzyıllarca ders kitabı olarak okutulan bu eser, Batı tıbbının Doğu’dan aldığı en büyük miraslardan biridir.
Sessiz Deha, Gürültüsüz İhtişam
El-Zehrâvî şöhret peşinde koşmadı. Saray hekimliği yaptı ama sarayın ihtirasına teslim olmadı. Bilgiyi saklamadı, satmadı, tekelleştirmedi. “Bilgi insanlık içindir” anlayışını, bugünün patent savaşlarına inat, yüzyıllar öncesinden haykırdı. Cerrahiyi bir ustalık gösterisi değil, bir sorumluluk alanı olarak gördü.
Bugün bilim tarihini yazarken çoğu zaman isimler Batı merkezli seçilir. Oysa El-Zehrâvî’yi dışarıda bırakarak cerrahinin tarihini anlatmak, matematiği sıfır olmadan yazmaya benzer. Ne yazık ki biz de bu büyük mirasa çoğu zaman yabancılaştık; kendi medeniyetimizin bilim insanlarını, başkalarının dipnotlarından öğrenir hâle geldik.
Bugüne Düşen Pay
El-Zehrâvî bize şunu hatırlatıyor: Bilim, ahlaktan bağımsız değildir. Teknik ilerleme, vicdanla birleşmediğinde insanlığı yüceltmez, aksine yaralar. Bugün teknolojinin hızına yetişmeye çalışırken, onun merhamet terazisini kaybettiğimizi fark etmiyorsak, mesele sadece tıp değil, insanlık meselesidir.
Belki de El-Zehrâvî’yi yeniden okumak, sadece cerrahiyi değil; insanı iyileştirmeyi yeniden öğrenmek demektir.
Bıçak ve Vicdan Arasında Bir Bilge
Endülüs’ün Kurtuba şehrinde yaşayan El-Zehrâvî, yalnızca bir hekim değil; aynı zamanda bir medeniyet tasavvurunun temsilcisiydi. Ameliyat masasını bir işkence sehpası değil, insan onurunun emanet edildiği kutsal bir alan olarak görüyordu. Bugün cerrahinin “etik” boyutunu tartışan modern dünyaya, bin yıl öncesinden net bir cümle bırakmıştı: “Hekim, önce merhameti öğrenmelidir.”
El-Zehrâvî’nin en büyük eseri et-Tasrif, sadece bir tıp kitabı değil; adeta uygulamalı bir cerrahi ansiklopedisidir. Yüzlerce cerrahi aleti çizimleriyle tanımlamış, bir kısmını bizzat icat etmiştir. Bugün hâlâ kullanılan neşter, pens, koter gibi aletlerin atası, onun kaleminden ve zihninden çıkmıştır. Avrupa üniversitelerinde yüzyıllarca ders kitabı olarak okutulan bu eser, Batı tıbbının Doğu’dan aldığı en büyük miraslardan biridir.
Sessiz Deha, Gürültüsüz İhtişam
El-Zehrâvî şöhret peşinde koşmadı. Saray hekimliği yaptı ama sarayın ihtirasına teslim olmadı. Bilgiyi saklamadı, satmadı, tekelleştirmedi. “Bilgi insanlık içindir” anlayışını, bugünün patent savaşlarına inat, yüzyıllar öncesinden haykırdı. Cerrahiyi bir ustalık gösterisi değil, bir sorumluluk alanı olarak gördü.
Bugün bilim tarihini yazarken çoğu zaman isimler Batı merkezli seçilir. Oysa El-Zehrâvî’yi dışarıda bırakarak cerrahinin tarihini anlatmak, matematiği sıfır olmadan yazmaya benzer. Ne yazık ki biz de bu büyük mirasa çoğu zaman yabancılaştık; kendi medeniyetimizin bilim insanlarını, başkalarının dipnotlarından öğrenir hâle geldik.
Bugüne Düşen Pay
El-Zehrâvî bize şunu hatırlatıyor: Bilim, ahlaktan bağımsız değildir. Teknik ilerleme, vicdanla birleşmediğinde insanlığı yüceltmez, aksine yaralar. Bugün teknolojinin hızına yetişmeye çalışırken, onun merhamet terazisini kaybettiğimizi fark etmiyorsak, mesele sadece tıp değil, insanlık meselesidir.
Belki de El-Zehrâvî’yi yeniden okumak, sadece cerrahiyi değil; insanı iyileştirmeyi yeniden öğrenmek demektir.
0
Takipçi
14
Gönderi
0
Beğeni
Son Gönderiler
Son Duyurular
Henüz duyuru bulunmuyor.
Yorumlar